|
De maagdentoren op de oever van de Demer
in Zichem is een middeleeuwse "grenstoren", een uitkijktoren
van het hertogdom Brabant, maar ook een "donjon", een
verdedigingstoren. Hij is ongetwijfeld gebouwd om zware beschietingen te
doorstaan; onderaan zijn de muren 4,2 meter en bovenaan 1,8 meter dik. De
bouw van deze reus wordt in verband gebracht met de moord in 1386 op Jan
van Gronsveld, door Reinier van Schoonvorst II, drossaard van Brabant,
heer van Zichem, en pandheer van Dalhem en Kerpen. De
belangrijke positie die hij aan het Brabantse hof bekleedde, bezorgde
hem in de persoon van Jan van Gronsveld een groot rivaal. In 1386
vermoordde Reinier II Jan van Gronsveld, mogelijk op aanstoken van de
hertog van Gelre. In
datzelfde jaar breekt de oorlog uit tussen Brabant en Gelderland, die
zal duren tot 1388. Het
is in het kader van deze oorlog en de moord, dat Reinier II van
Schoonvorst ten noordoosten van het kasteel van Zichem, bij de
samenvloeiing van de Demer en de stadsgrachten en binnen de stadswallen
een imposante toren oprichtte. De
bouw van deze toren is met zekerheid aan van Schoonvorst toe te
schrijven, omdat in het midden van het gewelf van de voornaamste
torenzaal zijn wapenschild nu nog steeds prijkt. De
ligging van de toren op enkele honderden meters van het toenmalig
kasteel, wijst op het gevoel van onveiligheid en de angst voor weerwraak
ten gevolge van de moordzaak. Deze
ronde toren, omgeven door een gracht, werd opgebouwd uit grote, recht
gekapte ijzerzandstenen blokken, en heeft vier niveaus. Het huidige
gelijkvloers deed dienst als voorraadruimte en was enkel toegankelijk
via een centrale opening in het bakstenen gewelf. De
toegang tot de toren bevond zich ongeveer 4 meter boven de grond
tussen de voorraadruimte en de eerste verdieping. Deze
achthoekige ruimte was in baksteen uitgevoerd en bezat twee grote
haarden, drie vensters en een hoog kruisribbengewelf. Een wenteltrap,
die half uitgebouwd was langs de buitenzijde van de toren, leidde naar
de tweede verdieping die gelijkaardig was opgebouwd. Vandaar
ging men via een trap die in de muurdikte was uitgespaard naar het
hoogste niveau, de "weerzolder". De
muren zijn nu enkele meters verlaagd, zodat van de kantelen weinig of
niets overblijft. Oorspronkelijk moet een hoog dak deze zolder beschut
hebben. De
toren wordt ook "markentoren", "mariëntoren",
"lanteerntoren", en "vat van Zichem"- dit laatste
spottend - genoemd; naargelang men aan de ontstaansgeschiedenis van deze
donjon een legende vastknoopt, of foute betekenis.  De
toren wordt officeel "maagdentoren" genoemd, naar de legende
van de vermaarde veldheer Don Juan, landvoogd van de Nederlanden, die
eens het Oranjekasteel betrok.... Don Juan had al zijn verwachtingen
gesteld op zijn enige dochter Rosita. Hij hoopte dat ze zich aan een
machtige ridder zou verbinden, waardoor ook zijn roem en aanzien in
grote mate zou stijgen. Een zoon van een nederige wapenhandelaar zou
echter de plannen in de war sturen.
Op
zekere dag had hij het hoofd van de prinses op hol gebracht, tot grote
spijt van Don Juan, die zich natuurlijk tegen de idylle verzette. Hoe
heftiger de Don Juan reageerde, hoe hoger de liefde oplaaide. Zij
smeedden plannen om te trouwen. Don Juan waagde nog een kans; hij zou de
twee kloosterzusters die zijn dochter opvoedden, inschakelen, en zij
zouden er wel in slagen haar tot inkeer te brengen. Ook de twee nonnen
mislukten in hun poging. Don Juan was woedend, beschuldigde de nonnen
ervan het wellustige paar te steunen, en nam het besluit zowel de
dochter als de nonnen op te sluiten in de donkere toren. Het arrest zou
enkel worden opgeheven, zodra Rosita en haar vrijer op hun besluit
zouden terugkomen. Ze bleven echter bij hun besluit, dat ze voor elkaar
waren bestemd... Op
een morgen zag men drie vrouwen, schreiend aaneengebonden, aan de
boorden van de Demer opdagen, dan volgde een doffe plons, gevolgd door
hulpkreten... De
verdiende straf zou voor Don Juan niet uitblijven...steeds hoorde hij de
smeekbede van zijn dochter...en Don Juan werd waanzinnig. De
maagdentoren is een uitzonderlijk exemplaar van de militaire
architectuur uit de late middeleeuwen. Het kasteel werd bij verschillende
belegeringen en de inname van Zichem zwaar beschadigd, en zou stilaan
verdwijnen. Op de plaats van de burcht zou het huidige Oranjekasteel
verrijzen, dat ons herinnert aan het huis van Oranje, dat tot 1795
aanspraken op Zichem, als heer, liet gelden (Willem Van Oranje
1711-1806). De
toren werd in 1859 aan de staat verkocht door de grondbezitter Jos
Valvekens voor de som van 2000,-fr. (€ 50). In de verkoop werd bepaald
dat het pad van aan de Demer tot aan de toren erfdienstbaar werd
verklaard. Iedereen heeft recht op toegang. De
laatste restauratie van de toren dateert van 1863. Inmiddels
werd hij wel gerangschikt als historisch beschermd monument
(21.09.1962). We
schrijven nu dat de toren 26 meter hoog is, maar voor hoe lang nog? In
1995 stortte een groot gedeelte van de buitenmuur neer. Omdat er gevaar
dreigde voor verdere instortingen, zorgde de regie der gebouwen,
directie Leuven, ervoor dat de toren ontoegankelijk werd. De
federale ministerraad besliste in 1999 eindelijk de Zichemse
maagdentoren over te dragen aan het Vlaams Gewest. Die overdracht had
reeds in 1980 moeten gebeuren, in het kader van de staatshervorming. Men
heeft dus twintig jaar verloren, met alle gevolgen vandien. Nu
de overdracht er is, kan men eindelijk het monument zo vlug mogelijk
laten restaureren. De
maagdentoren is voor Scherpenheuvel-Zichem zowel op cultureel, als
historisch als toeristisch gebied erg waardevol. Tot heden is er nog
steeds niets gebeurd.
|
